Đồi chè là hình ảnh quen thuộc nhất của Bảo Lộc: những luống chè xanh cắt bằng, uốn theo sườn đồi, trải gần như khắp các vùng ven phố như Lộc Châu, Đại Lào, Lộc Thanh, Lộc Nga, B'Lao cũ. Nhưng phần lớn đồi chè là vườn sản xuất của gia đình và doanh nghiệp, không phải công viên mở cửa cho khách đi lại tự do.
Bài này dành cho người muốn ngắm đồi chè một cách tử tế: ngắm ở đâu, lúc nào ánh sáng đẹp, chụp ảnh thế nào để không làm phiền người làm vườn, và nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn thì ghé xưởng trà ra sao. Chuyện cây chè, cách chế biến, các loại trà Bảo Lộc có mục riêng ở trang; ở đây chỉ bàn chuyện đi xem.
Đồi chè ở Bảo Lộc nằm ở đâu
Không cần đi xa mới thấy chè. Ra khỏi khu phố trung tâm theo hầu như bất cứ hướng nào, bạn sẽ gặp những sườn đồi phủ chè. Vùng phía tây nam (Lộc Châu, Đại Lào cũ, nay thuộc Phường 3 Bảo Lộc) và phía đông, đông bắc (B'Lao, Lộc Sơn, Lộc Nga cũ, nay thuộc Phường B'Lao; Lộc Thanh cũ nay thuộc Phường 1 Bảo Lộc) đều có nhiều đồi chè dễ thấy từ đường lớn và đường liên thôn.
Chè ở đây có nhiều kiểu trồng. Có những đồi chè lâu năm, luống thấp, tán rộng, xanh sẫm. Có những vườn chè mới trồng, luống gọn, xanh non. Có những khu chè được che bóng bằng cây cao rải rác, nhìn từ xa như những chấm xanh đậm nổi trên nền chè. Mỗi kiểu cho một khung cảnh khác, và đi vài vòng quanh phố bạn sẽ nhận ra không có hai quả đồi giống hệt nhau.
Diện tích chè ở Bảo Lộc đã thay đổi nhiều qua các thời kỳ: có vườn chè được chuyển sang cà phê, sầu riêng hoặc nhà ở, có nơi chè được trồng mới. Vì thế đồi chè bạn thấy trong ảnh vài năm trước có thể không còn. Đó cũng là lý do trang không chỉ "toạ độ" một đồi chè cụ thể.
Thay vì tìm một quả đồi trong ảnh, bạn cứ hỏi người ở nơi lưu trú: dạo này đường nào nhiều chè đẹp, chỗ nào dừng xe được. Người địa phương biết rõ vườn nào vừa phát cành, vườn nào đang ra búp xanh nhất.
Ngắm từ đâu cho đúng phép
Có ba cách ngắm đồi chè, khác nhau về mức độ đi sâu và việc phải xin phép:
| Cách ngắm | Làm thế nào | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Từ đường công cộng | Dừng xe ở chỗ rộng ven đường, ngắm và chụp từ mép đường | Đỗ xe không chắn đường, không chắn lối vào vườn; cẩn thận xe tải chở nông sản |
| Từ quán, xưởng mở cửa đón khách | Ghé quán trà, cà phê hoặc xưởng có khu nhìn ra đồi | Hỏi rõ khu nào được đi, khu nào là vườn sản xuất |
| Đi vào vườn của gia đình | Chỉ khi được chủ vườn đồng ý | Đi theo lối mòn giữa luống, không giẫm lên gốc chè, không hái lá |
Nhiều người không biết rằng một cú giẫm lên mép luống chè có thể làm gãy cành non, còn ngồi lên luống để chụp ảnh thì làm bẹp cả tán. Với người làm chè, đó là năng suất của mùa sau.
Giờ nào đồi chè đẹp nhất
Sáng sớm là lúc đồi chè đẹp nhất trong ngày. Sương còn đọng trên lá, có khi nằm thành dải mỏng dưới chân đồi, mặt trời lên chiếu xiên làm luống chè hiện rõ từng đường cong. Màu xanh lúc này mềm, không gắt. Nếu may, bạn sẽ thấy những người hái chè đội nón đi giữa luống, chiếc gùi hay bao sau lưng, động tác tay nhanh và đều.
Giữa trưa, nắng cao nguyên chiếu thẳng, màu chè bị bạc, bóng đổ ngắn làm mất chiều sâu của luống. Đây không phải lúc đẹp để chụp, và cũng là lúc người làm vườn nghỉ tránh nắng. Chiều muộn, nắng chuyển vàng, chiếu nghiêng từ phía tây, đồi chè có lại vẻ ấm áp; mùa khô thì đây là lúc tốt thứ hai trong ngày.
Mùa mưa, cây chè ra búp nhiều, lá xanh mướt, đồi chè đẹp nhất về màu sắc. Nhưng mưa chiều đến nhanh, nên tranh thủ buổi sáng. Mùa khô chè chậm lại, có nơi tưới bổ sung, màu xanh kém tươi hơn nhưng trời trong, dễ chụp xa.
Chụp ảnh ở đồi chè mà không phiền người khác
Đồi chè là nơi làm việc. Ảnh đẹp không nên đổi bằng sự khó chịu của người làm vườn:
- Chụp người hái chè thì xin phép trước, hoặc chụp từ xa, người nhỏ trong khung, không rõ mặt.
- Không yêu cầu người làm vườn tạo dáng, không chen vào giữa lúc họ đang hái.
- Không mặc trang phục hoá trang rồi đi vào giữa luống chè nếu chưa được chủ vườn cho phép.
- Dùng thiết bị bay chụp ảnh thì tuân thủ quy định hiện hành về bay thiết bị không người lái, không bay sát đầu người, sát nhà dân.
- Không để rác, túi nilon, vỏ chai lại giữa vườn — rác vướng vào gốc chè rất khó nhặt.
- Nếu chủ vườn ra hỏi, chào hỏi tử tế và rời đi nếu họ không muốn khách vào. Đó là quyền của họ.
Một mẹo nhỏ: góc chụp từ thấp nhìn lên luống chè, với bầu trời làm nền, thường đẹp hơn góc nhìn ngang. Đứng ở mép đường dốc cũng đủ có góc này, không cần đi vào giữa vườn.
Ghé xưởng trà: hỏi gì, xem gì
Ở Bảo Lộc có nhiều cơ sở làm trà, từ xưởng gia đình nhỏ tới nhà máy lớn. Một số nơi mở khu tiếp khách, cho xem quy trình, mời uống thử. Trang không giới thiệu cơ sở cụ thể; khi ghé, bạn có thể hỏi những câu giúp hiểu nghề: chè ở đây hái thế nào, sau khi hái phải làm gì ngay, trà xanh và trà ô long khác nhau ở khâu nào, mùa nào hái nhiều.
Xem xưởng trà vào mùa hái nhiều sẽ thấy rõ nhịp làm việc: lá chè tươi chở về, trải ra, qua các công đoạn làm héo, vò, sao hoặc sấy tuỳ loại trà. Mùi lá chè tươi lẫn mùi trà đang sao là thứ nhớ lâu nhất của nhiều người khi đi Bảo Lộc. Phần giải thích kỹ về từng loại trà, cách chế biến nằm ở mục Trà Bảo Lộc của trang.
Nếu muốn mua trà làm quà, cứ uống thử trước, hỏi rõ loại trà và cách bảo quản. Trang không nêu giá và không khuyên mua ở đâu; người bán đàng hoàng sẽ không ngại cho khách nếm và giải thích. Đừng ngại từ chối nếu thấy không hợp; khách tham quan không có nghĩa vụ phải mua.
Đồi chè và chuyện đổi thay của một vùng đất
Ngắm đồi chè lâu sẽ thấy nó không đứng yên. Có quả đồi năm trước còn chè, năm nay đã trồng sầu riêng xen cà phê. Có vườn chè già được cải tạo, trồng lại giống mới. Có những mảnh đất chè ven phố thành khu dân cư. Đó là chuyện người làm vườn tính toán theo giá nông sản, sức lao động, và cả nhu cầu đất ở của một đô thị đang lớn lên.
Đối với người đi chơi, điều này có nghĩa là đồi chè đẹp nhất là đồi chè vẫn đang được chăm sóc, có người làm, có búp mới. Những điểm "check-in" nổi tiếng một thời có khi đã khác. Đừng tiếc vì không tìm thấy đúng góc ảnh cũ; hãy nhìn đồi chè như một nơi sống, đang thay đổi cùng người Bảo Lộc.
Nếu có dịp trò chuyện với người làm chè, hỏi họ về chuyện vườn thay đổi qua các năm. Câu trả lời thường cho bạn hiểu về Bảo Lộc nhiều hơn mọi bài giới thiệu: giá chè lên xuống ra sao, con cái có còn theo nghề không, vì sao nhà bên chuyển sang trồng cây khác.
Người hái chè: hiểu công việc trước khi ngắm
Nhìn từ xa, hái chè trông nhẹ nhàng, gần như thơ mộng. Thực tế đó là công việc nặng và đòi hỏi tay nghề. Người hái phải nhận ra đúng búp và lá non theo yêu cầu của từng loại trà, ngắt nhanh mà không dập lá, giữ cho tán chè bằng để lứa sau ra đều. Họ đi giữa luống từ sáng sớm khi sương còn ướt, áo quần ướt đẫm tới gối, nắng lên thì đội nón, quấn khăn kín mặt.
Ở nhiều vườn hiện nay, việc thu hoạch còn dùng máy cắt chè cầm tay hay dụng cụ cắt có túi hứng, nhất là với chè làm nguyên liệu cho các loại trà đại trà. Hái tay thường dành cho những loại trà cần búp chọn kỹ. Hai kiểu thu hoạch cho hai cảnh khác nhau: một bên là nhóm người cúi đầu ngắt từng búp, một bên là tiếng máy rì rì chạy dọc luống.
Hiểu như vậy, bạn sẽ thấy vì sao người làm chè không mấy vui khi khách đứng chắn đường, ngồi lên luống, hay kéo họ ra tạo dáng giữa giờ làm. Mỗi giờ của họ tính bằng lượng chè tươi chở về xưởng. Chào hỏi, đứng sang một bên khi họ đi qua với bao chè nặng, và nếu muốn hỏi chuyện thì chờ lúc họ nghỉ — đó là cách cư xử đơn giản mà người làm vườn rất quý.
Một buổi sáng đi vòng quanh các đồi chè
Cách đơn giản nhất để ngắm đồi chè ở Bảo Lộc là chạy xe máy chậm theo những đường liên thôn ra vùng ven, buổi sáng sớm, không đặt mục tiêu "tìm đúng một đồi nổi tiếng". Đường lớn ra khỏi phố theo hướng nào cũng có những nhánh rẽ nhỏ dẫn vào vùng chè. Đi một vòng chừng hai, ba tiếng, dừng ở chỗ rộng ven đường khi thấy cảnh đẹp, bạn sẽ có nhiều khung cảnh hơn là đi theo một lộ trình định sẵn trên mạng.
Vài điều cần nhớ khi đi kiểu này. Đường liên thôn hẹp, có khúc cua khuất, xe tải nhỏ chở nông sản chạy khá nhanh; luôn đi sát lề phải, bóp còi ở khúc cua. Có những nhánh đường cuối cùng chỉ dẫn vào nhà dân hoặc vườn, không thông đi đâu; thấy đường hẹp dần thành lối đất thì quay lại. Sau mưa, đường đất đỏ trơn, xe máy dễ trượt bánh ở dốc.
Mang theo điện thoại có định vị để biết đường quay về, nhưng đừng tin tuyệt đối vào chỉ đường tự động ở vùng ven: nó có thể dẫn bạn vào lối mòn giữa vườn. Hỏi người dân bên đường luôn là cách nhanh nhất. Người Bảo Lộc quen có khách hỏi đường, phần lớn chỉ đường rất nhiệt tình.
Nếu đi ô tô, chọn đường rộng hơn và chấp nhận ngắm từ xa nhiều hơn. Đỗ ô tô ở đường liên thôn hẹp dễ chắn lối của xe chở nông sản, nên chỉ dừng ở chỗ thật rộng và không lâu.
Câu hỏi thường gặp
Ở Bảo Lộc có đồi chè nào cho vào tham quan tự do không?
Phần lớn đồi chè là vườn sản xuất của gia đình và doanh nghiệp, không phải nơi đi lại tự do. Bạn có thể ngắm từ đường công cộng, hoặc ghé các quán, xưởng có mở khu đón khách và hỏi rõ khu nào được đi. Vào vườn của gia đình thì cần chủ vườn đồng ý.
Mấy giờ chụp ảnh đồi chè Bảo Lộc đẹp nhất?
Sáng sớm khi sương còn đọng và nắng chiếu xiên là lúc đẹp nhất, luống chè hiện rõ từng đường cong. Chiều muộn mùa khô cũng đẹp với nắng vàng. Giữa trưa nắng gắt làm màu chè bạc và mất chiều sâu, không nên chọn.
Đồi chè ở Bảo Lộc tập trung ở phường nào?
Chè có ở nhiều nơi quanh phố. Các vùng nhiều đồi chè dễ thấy gồm Lộc Châu, Đại Lào cũ nay thuộc Phường 3 Bảo Lộc, B'Lao, Lộc Sơn, Lộc Nga cũ nay thuộc Phường B'Lao, và Lộc Thanh cũ nay thuộc Phường 1 Bảo Lộc. Diện tích chè thay đổi theo năm.
Có được tự hái chè khi đi tham quan không?
Không nên tự hái ở bất cứ vườn nào nếu chủ vườn không mời. Búp chè là sản phẩm của người làm vườn, hái sai cách còn làm hỏng cành. Một số nơi đón khách có thể cho trải nghiệm hái chè dưới hướng dẫn; khi đó làm theo người hướng dẫn.
Đi đồi chè có cần chuẩn bị gì đặc biệt không?
Mang giày đế bám vì đất đỏ giữa luống trơn khi có sương hoặc mưa, áo khoác mỏng cho buổi sớm, mũ và kem chống nắng nếu ở lâu. Mang theo túi rác. Đi xe máy dừng chụp ảnh thì chọn chỗ rộng, tránh dừng ở khúc cua.