Hồ Nam Phương là mặt hồ nằm ngay trong phố Bảo Lộc, nơi người dân ra đi bộ, chạy bộ, tập thể dục mỗi sáng và ngồi hóng gió buổi chiều. Với khách ghé qua, đây là chỗ dễ đến nhất để cảm được nhịp phố núi mà không cần lên xe đi xa. Hồ không phải điểm "tham quan" theo nghĩa có cổng, có vé; nó là một phần đời sống thường ngày của phố.
Bài này viết cho người mới tới Bảo Lộc hoặc đi ngang muốn có một giờ thư thả: nên ra hồ lúc nào, đi một vòng có gì để thấy, và những điều nhỏ giúp bạn hoà vào nhịp sống chung quanh mặt nước thay vì chỉ đứng chụp một tấm ảnh rồi đi.
Một mặt hồ trong lòng phố núi
Phần lớn đô thị ở cao nguyên Lâm Đồng mọc lên dọc theo đường lớn và dựa vào địa hình đồi dốc. Ở những nơi như vậy, một mặt hồ giữa phố có giá trị hơn vẻ bề ngoài của nó: nó tạo ra khoảng thoáng, chỗ cho gió và mắt nghỉ, và là nơi hiếm hoi trong phố có thể đi bộ trên một lối tương đối bằng phẳng. Hồ Nam Phương ở Bảo Lộc đóng vai như thế.
Quanh hồ là nhà ở, quán xá, những hàng cây và lối đi ven nước. Không có công trình đồ sộ, không có khu vui chơi lớn; thứ người ta đến tìm là mặt nước phẳng, buổi sớm phủ hơi sương, buổi chiều phản chiếu mây và dãy nhà phía bên kia. Người ở lâu năm trong phố gắn với hồ bằng những thói quen rất bình thường: đi bộ sau bữa tối, dắt con nhỏ ra chơi, hẹn bạn ngồi uống nước.
Vì là không gian công cộng của dân phố, hồ thay đổi theo thời gian: có lúc được nạo vét, chỉnh trang bờ kè, trồng thêm cây, làm lại lối đi. Bạn có thể thấy hồ khác so với ảnh cũ trên mạng. Đó là chuyện bình thường của một nơi đang được người ta dùng hằng ngày.
Chuyện tên gọi Nam Phương
Tên hồ thường được giải thích là đặt theo tên Nam Phương hoàng hậu, vợ vua Bảo Đại, người có nhiều gắn bó với vùng cao nguyên Lâm Đồng vào giữa thế kỷ XX. Cách giải thích này phổ biến trong sách báo và lời kể của người địa phương. Chi tiết về thời điểm đặt tên, ai đặt tên, hồ được tạo ra từ khi nào thì các tài liệu không thống nhất; trang chỉ ghi lại như một cách hiểu được nhắc tới, không khẳng định.
Bảo Lộc là vùng có lịch sử khai phá gắn với đồn điền chè, cà phê đầu thế kỷ XX, rồi trở thành nơi đặt trụ sở hành chính của một vùng rộng lớn phía nam Lâm Đồng. Những cái tên mang dấu thời đó vẫn còn trong phố. Phần lịch sử chi tiết của vùng đất và tên gọi B'Lao, Bảo Lộc có ở mục lịch sử của trang; ở đây chỉ cần biết tên hồ là một lớp ký ức của phố.
Với người đi dạo, tên gọi là cái cớ để hỏi chuyện. Người lớn tuổi ngồi ở ghế đá ven hồ nhiều khi kể được phố ngày xưa ra sao, chỗ nào từng là đồi chè, chỗ nào từng là bãi đất trống. Những câu chuyện đó không có trong tài liệu nào, và cũng là thứ đáng giữ nhất của một chuyến ghé qua.
Giờ nào ra hồ và sẽ thấy gì
Mỗi khung giờ ở hồ Nam Phương mang một gương mặt khác. Chọn giờ theo điều bạn muốn trải nghiệm:
| Khung giờ | Không khí | Hợp với |
|---|---|---|
| Tinh mơ đến khoảng 6–7 giờ | Sương mỏng trên mặt nước, trời se lạnh, người tập thể dục đông | Đi bộ, chạy bộ, chụp ảnh sương |
| Sáng muộn | Nắng lên, lối đi vắng hơn, tiếng xe phố dần nhiều | Ngồi quán nhìn hồ, đọc sách, làm việc nhẹ |
| Trưa | Nắng cao nguyên khá gắt dù gió mát | Ít người ra, nên tránh nếu đi bộ lâu |
| Chiều tà | Ánh vàng, mây phản chiếu, gió nổi | Đi dạo, gia đình dắt trẻ nhỏ |
| Tối | Đèn phố soi mặt nước, nhiệt độ xuống nhanh | Đi bộ sau bữa tối, ngồi uống nước |
Mùa mưa thì kế hoạch phụ thuộc trời. Mưa chiều ở Bảo Lộc thường đến nhanh và đổ mạnh; nếu thấy mây đen kéo về từ phía đồi, nên tìm chỗ trú trước, đừng cố đi nốt vòng hồ.
Đi bộ một vòng: những gì thường gặp
Lối đi ven hồ không dài; người quen đi bộ có thể đi một vòng thong thả trong khoảng thời gian một tách trà. Bạn sẽ gặp người chạy bộ đeo tai nghe, nhóm các cô chú tập dưỡng sinh, người đẩy xe nôi, học sinh đạp xe đi học. Ở một phố đồi dốc như Bảo Lộc, những đoạn đường bằng phẳng như quanh hồ là "phòng tập" chung của rất nhiều người.
Trên đường đi, để ý mặt nước thay đổi theo gió: lúc lặng thì phản chiếu rõ cây và nhà, lúc gió thì lăn tăn bạc. Buổi sớm có hôm sương phủ thấp đến mức bờ bên kia chỉ còn là một vệt mờ. Đó là kiểu sương rất riêng của vùng cao nguyên đất đỏ ẩm, thứ mà người từ đồng bằng lên lần đầu thường đứng nhìn khá lâu.
Quanh hồ có quán cà phê, quán trà, hàng ăn sáng. Trang không giới thiệu quán cụ thể; cách chọn đơn giản là nhìn chỗ người địa phương ngồi đông vào buổi sáng. Gọi một ly cà phê hay một ấm trà nóng, ngồi nhìn hồ một lúc, bạn sẽ hiểu vì sao người Bảo Lộc nói phố mình "chậm" theo nghĩa dễ chịu.
Ứng xử ở một không gian chung của dân phố
Hồ là chỗ sinh hoạt hằng ngày của người dân, không phải sân khấu cho khách. Vài điều nhỏ giữ cho mọi người cùng thoải mái:
- Đi bên phải lối đi vào giờ đông người tập, nhường đường cho người chạy bộ và người lớn tuổi.
- Không dựng chân máy, đạo cụ chụp ảnh chắn ngang lối đi; hỏi ý trước khi chụp cận người khác, nhất là trẻ em.
- Không cho cá ăn đồ ăn thừa, không thả rác xuống hồ. Mặt hồ đô thị rất dễ bị ô nhiễm khi nhiều người làm một việc nhỏ cùng lúc.
- Buổi tối giữ âm lượng loa, nói chuyện vừa phải; quanh hồ là nhà dân.
- Đi xe máy thì đỗ đúng chỗ, không chạy lên lối đi bộ ven hồ.
Những điều này nghe hiển nhiên, nhưng chính chúng làm nên khác biệt giữa một khách ghé qua và một người biết tôn trọng nhịp sống của phố.
Hồ Nam Phương trong một ngày ở Bảo Lộc
Vì nằm ngay trong phố, hồ là điểm "đệm" lý tưởng giữa các chuyến đi xa hơn. Buổi sáng trước khi ra thác Đambri hay lên đồi chè, bạn có thể đi một vòng hồ, ăn sáng gần đó. Buổi chiều trở về sau một ngày ngoài đồi, ra hồ ngồi lúc mặt trời lặn là cách kết thúc ngày nhẹ nhàng.
Với người chỉ dừng ở Bảo Lộc vài giờ trên đường từ TP.HCM lên Đà Lạt hoặc ngược lại, hồ cũng là lựa chọn hợp lý: không phải chạy thêm đường đèo, không tốn nhiều thời gian, mà vẫn có cảm giác đã "ở" Bảo Lộc chứ không chỉ đi ngang. Kết hợp với một bữa ăn trong phố và một ấm trà địa phương, bạn đã có một lát cắt khá đầy đủ của phố núi.
Người định chuyển về Bảo Lộc sống cũng nên ra hồ vài buổi sáng. Nhìn ai tập thể dục, ai ra chợ, nhịp sống bắt đầu từ mấy giờ — đó là những thông tin thực tế hơn mọi bản giới thiệu.
Nếu ở Bảo Lộc nhiều ngày, thử ra hồ vào những khung giờ khác nhau: một buổi tinh mơ, một buổi chiều, một buổi tối sau mưa. Cùng một mặt nước mà mỗi lần mỗi khác, và đó là cách nhanh nhất để thấy phố núi này không chỉ là chặng dừng chân giữa hai thành phố lớn.
Hồ qua các mùa trong năm
Mùa khô, khoảng từ cuối năm tới tháng 4, là lúc hồ Nam Phương dễ chịu nhất cho người đi dạo. Trời trong, gió mát, những buổi sáng tháng Chạp và tháng Giêng có hôm lạnh đến mức người tập thể dục quấn khăn, đội mũ len. Mặt nước lúc này thường phẳng lặng vào sáng sớm, sương đọng thành lớp mỏng rồi tan khi nắng lên chừng một gang tay trên đồi.
Mùa mưa, từ khoảng tháng 5 kéo dài nhiều tháng, hồ mang dáng khác. Nước đầy hơn, có lúc đục hơn sau những trận mưa lớn trôi đất từ các con dốc quanh phố xuống. Lối đi ven hồ ẩm, lá cây rụng nhiều. Buổi sáng thường vẫn đi được, nhưng chiều tối hay có mưa, và mưa ở Bảo Lộc không lất phất mà đổ thành từng đợt dày, kéo dài. Người dân quen mang áo mưa trong cốp xe quanh năm là vì vậy.
Dịp Tết, quanh hồ thường được trang trí, người về quê đông, buổi tối đi dạo đông hơn hẳn ngày thường. Với khách thích yên tĩnh thì sáng sớm những ngày này vẫn là lúc đáng đi nhất: phố còn ngủ muộn sau những đêm sum họp, mặt hồ vắng, chỉ còn tiếng chim và vài người chạy bộ quen thuộc. Những ngày giữa tuần ngoài lễ Tết thì hồ trở về nhịp thường: sáng đông người tập, trưa vắng, tối đầm ấm.
Từ hồ nhìn ra phố: hiểu Bảo Lộc qua một buổi ngồi
Ngồi ở một góc ven hồ nửa tiếng, bạn sẽ thấy đủ các lớp người của Bảo Lộc đi ngang. Người làm vườn từ các vùng ven phố chạy xe vào chợ, thùng xe chở rau hay bao nông sản. Công nhân, nhân viên văn phòng đi làm. Học sinh mặc áo khoác đồng phục vì sáng sớm lạnh. Người già đi bộ chậm, dừng lại nói chuyện với nhau. Phố nhỏ nên ai cũng có vẻ quen ai.
Nghe kỹ, giọng nói cũng đa dạng: giọng miền Bắc, giọng miền Trung, giọng Nam lẫn vào nhau. Đó là dấu vết của những lớp người lên Bảo Lộc lập nghiệp qua nhiều thời kỳ, sống cạnh cư dân bản địa người Mạ, K'Ho. Phần câu chuyện về con người và nếp sống phố núi được trang viết kỹ ở mục con người; ngồi bên hồ chỉ là cách đơn giản để cảm thấy nó.
Với người đang cân nhắc chuyển về Bảo Lộc, một buổi ngồi như vậy cho thông tin thật hơn mọi lời kể: mấy giờ phố bắt đầu tấp nập, người ta đi lại bằng gì, mặc gì vào sáng sớm, trời mưa thì sinh hoạt ra sao. Ghi chép vài dòng sau một buổi như thế đôi khi hữu ích hơn đọc mười bài giới thiệu.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Nam Phương có thu vé vào không?
Hồ là không gian công cộng giữa phố, người dân và khách ra đi bộ, tập thể dục, ngồi chơi tự do như một công viên. Nếu có hoạt động hay dịch vụ riêng như thuê đồ chơi, chỗ ngồi của quán thì do từng nơi quy định, bạn hỏi trực tiếp tại chỗ.
Vì sao hồ có tên Nam Phương?
Cách giải thích phổ biến là hồ được đặt theo tên Nam Phương hoàng hậu, vợ vua Bảo Đại, người có nhiều gắn bó với vùng Lâm Đồng. Thời điểm và hoàn cảnh đặt tên thì các tài liệu không thống nhất, nên đây là cách hiểu được nhắc tới, chưa phải điều khẳng định.
Giờ nào đi dạo hồ Nam Phương đẹp nhất?
Sáng sớm có sương mỏng trên mặt nước và không khí tập thể dục đông vui, còn chiều tà có ánh vàng và gió mát. Buổi trưa nắng cao nguyên khá gắt, ít người ra. Mùa mưa nên đi buổi sáng vì mưa chiều thường đến nhanh và mạnh.
Đi một vòng hồ Nam Phương mất bao lâu?
Lối đi ven hồ không dài, người đi bộ thong thả thường đi hết một vòng trong một khoảng ngắn, chưa tới một giờ kể cả dừng chụp ảnh. Nếu ngồi quán uống nước nhìn hồ thì tuỳ bạn, nhiều người dành cả buổi sáng ở đây.
Có nên đưa trẻ nhỏ ra hồ Nam Phương không?
Nên, vì lối đi tương đối bằng phẳng, khác hẳn những con dốc trong phố. Tuy vậy, mép hồ không phải chỗ nào cũng có rào chắn, nên cần giữ trẻ trong tầm tay, đặc biệt lúc trẻ chạy theo cá hay chim ven nước.