Thác, suối và đường rừng quanh Bảo Lộc đẹp nhất vào mùa mưa, và cũng nguy hiểm nhất vào đúng mùa đó. Ba rủi ro chính là nước suối lên nhanh sau mưa lớn ở thượng nguồn, đá phủ rêu trơn quanh thác, và đường đất đỏ bazan trơn trượt. Thêm vào đó là giông sét buổi chiều trên các điểm cao.
Bài này không nhằm làm bạn sợ, mà giúp bạn đọc được dấu hiệu nguy hiểm giống như người địa phương vẫn đọc. Áp dụng cho thác Đambri, các con suối nhỏ, đường lên núi Đại Bình và mọi lối mòn quanh phố, cũng như khi bạn đi chơi sang các vùng lân cận.
Vì sao mùa mưa ở Bảo Lộc cần cẩn trọng hơn nơi khác
Bảo Lộc nằm trên cao nguyên đón gió mùa tây nam, nổi tiếng là một trong những nơi mưa nhiều của Lâm Đồng. Mưa ở đây không lác đác mà thường đổ thành từng trận to, có ngày kéo dài nhiều giờ. Địa hình nhiều đồi dốc và thung lũng hẹp khiến nước dồn nhanh về các con suối. Đất đỏ bazan thấm nước tốt, nhưng khi đã no nước thì phần còn lại chảy tràn trên mặt.
Hệ quả là một con suối hiền lành buổi sáng có thể dâng nước đục ngầu vào buổi chiều, dù chỗ bạn đứng trời chưa mưa. Mưa có thể đổ ở thượng nguồn cách đó vài cây số. Ở thác, lượng nước tăng đột ngột làm hơi nước bắn xa hơn, đá ướt hơn, lối đi gần dòng chảy trở nên nguy hiểm trong vài chục phút.
Thêm vào đó, đường sá ở vùng ven nhiều đoạn là đường đất hoặc đường nhựa có đất đỏ trôi ra. Gặp nước, lớp đất này trơn như phủ dầu. Rất nhiều tai nạn nhẹ của khách đi chơi Bảo Lộc không xảy ra ở thác mà ở con dốc đất đỏ trên đường tới thác.
Dấu hiệu nước suối sắp lên: rời bờ ngay
Người sống cạnh suối ở vùng cao học được những dấu hiệu này từ nhỏ. Thấy một trong số đó, đừng chờ xem thêm:
- Nước đổi màu từ trong sang đục, nâu đỏ màu đất trong thời gian ngắn.
- Mực nước dâng lên thấy rõ, những tảng đá vừa nãy còn khô giờ đã ngập.
- Trên mặt nước xuất hiện cành cây, lá, rác trôi nhiều bất thường.
- Tiếng nước từ phía thượng nguồn ầm hơn, nghe như tiếng gầm kéo dài.
- Trời phía thượng nguồn tối sầm, có chớp, dù chỗ bạn còn nắng.
- Có mưa to liên tục nhiều giờ trước đó, hoặc có cảnh báo mưa lớn cho khu vực.
Khi thấy dấu hiệu, di chuyển lên chỗ cao, xa bờ suối, không băng qua suối dù nước có vẻ chỉ ngang gối. Nước chảy xiết ngang gối đủ làm người ngã và cuốn đi. Đợi nước rút hẳn, thường phải nhiều giờ, mới quay lại.
Đá rêu quanh thác và những chỗ hay trượt ngã
Quanh thác Đambri và các thác suối khác, đá luôn ướt do hơi nước, rêu mọc dày. Đá rêu trơn hơn nhiều so với vẻ ngoài: một bước chân đặt vào chỗ rêu mỏng cũng đủ trượt. Những chỗ hay xảy ra trượt ngã là bậc thang ẩm, mỏm đá sát dòng nước nơi người ta hay đứng chụp ảnh, và các tảng đá phẳng trông như "sàn đứng" lý tưởng.
Giày đế cao su mềm, có gai bám là thứ bảo vệ tốt nhất. Đi chậm, đặt cả bàn chân xuống chứ không nhón mũi. Không mang vác đồ nặng một bên tay; giữ một tay tự do để bám lan can. Khi xuống bậc dốc, đi nghiêng người, bước ngắn.
Quy tắc đơn giản: chỗ nào có rào chắn, đừng vượt qua. Rào được dựng ở những chỗ đã có người trượt ngã. Một bức ảnh đứng sát mép thác không đáng với rủi ro một cú ngã xuống đá hay xuống nước xoáy, nơi việc cứu hộ rất khó khăn.
Giông sét trên điểm cao và giữa đồi trống
Mùa mưa ở Bảo Lộc, giông thường đến vào buổi chiều. Sét đánh xuống điểm cao, vật đứng đơn độc và chỗ trống trải. Đỉnh núi, sân chùa trên đồi, đồi chè rộng không có mái che đều là nơi bất lợi khi có giông. Người đứng giữa đồi chè thấp lè tè là vật cao nhất xung quanh.
Khi nghe sấm gần hoặc thấy chớp, rời khỏi đỉnh, xuống chỗ thấp hơn và tìm nơi trú có mái che kiên cố như nhà, công trình xây. Không trú dưới cây đơn độc, không đứng sát cột kim loại, không cầm vật kim loại giơ cao. Đi xe máy giữa giông thì tìm chỗ dừng an toàn có mái che, đừng cố chạy xuyên qua.
Một mẹo người địa phương hay dùng: đếm từ lúc thấy chớp tới lúc nghe sấm. Khoảng cách càng ngắn, giông càng gần. Nghe sấm ngay sau chớp là lúc phải ở trong nơi trú, không còn ở ngoài trời. Quy tắc an toàn nhất là mùa mưa đi điểm cao vào buổi sáng, xuống trước trưa.
Vắt, côn trùng và chuyện nhỏ trên đường rừng
Rừng ẩm quanh Bảo Lộc có những "cư dân" nhỏ khiến khách phiền lòng. Không nguy hiểm nếu biết cách xử lý:
- Vắt: mùa mưa, vắt bám từ lá, cỏ ven lối mòn vào chân. Mặc quần dài, tất cao, nhét ống quần vào tất. Bị vắt bám thì không giật mạnh; có thể dùng muối hoặc đợi nó tự nhả, rồi rửa sạch vết cắn, băng lại vì máu có thể chảy lâu.
- Ong, kiến: không đập phá tổ ong, không đứng lâu cạnh tổ kiến. Người có tiền sử dị ứng côn trùng đốt nên mang theo thuốc theo chỉ định của bác sĩ và báo cho người đi cùng.
- Rắn: hiếm gặp trên lối đi đông người, nhưng có ở rừng, vườn rậm. Đi giày kín, nhìn chỗ đặt chân và chỗ đặt tay, không thò tay vào hốc đá, bụi rậm. Bị cắn thì giữ bình tĩnh, hạn chế cử động chi bị cắn, đưa ngay tới cơ sở y tế gần nhất.
- Muỗi: dùng quần áo dài, thuốc chống muỗi bôi da. Khi có sốt sau chuyến đi, đi khám và kể cho bác sĩ biết mình vừa đi rừng.
Trang không thay thế được hướng dẫn y tế. Mọi trường hợp bị cắn, đốt mà có sưng nặng, khó thở, choáng thì gọi cấp cứu hoặc đưa ngay tới cơ sở y tế.
Đường đất đỏ và xe máy mùa mưa
Nhiều điểm đến quanh Bảo Lộc phải đi qua đường liên thôn, có đoạn đất đỏ hoặc nhựa phủ đất trôi từ vườn. Khi khô, đường bụi nhưng chạy được. Khi ướt, lớp bùn đỏ mỏng bám lên lốp, mất độ bám gần như hoàn toàn. Xe máy phanh gấp trên lớp này rất dễ trượt bánh, đặc biệt khi xuống dốc hay vào cua.
Cách chạy an toàn là giảm tốc từ xa, giữ ga đều, không phanh gấp, không đánh lái đột ngột. Xuống dốc thì về số thấp, dùng phanh sau nhẹ nhàng kết hợp phanh trước. Nếu đường lầy quá, dắt bộ đoạn ngắn còn hơn cố chạy. Người chở thêm người nên để người ngồi sau xuống đi bộ ở đoạn dốc trơn.
Sau khi qua đoạn đất đỏ, lốp xe còn dính bùn, độ bám trên đường nhựa cũng giảm trong một đoạn. Chạy chậm thêm một lúc cho bùn văng hết. Những chuyện này nghe vụn vặt, nhưng phần lớn vết trầy xước mà khách mang về từ Bảo Lộc mùa mưa đến từ đây.
Khi có người trượt ngã, lạc đường hoặc gặp nạn
Gặp sự cố trong rừng hay ở thác, làm theo thứ tự này để tránh tình huống tệ thêm:
- Dừng lại, giữ bình tĩnh, kiểm tra xem bản thân có an toàn không trước khi lao tới giúp người khác — nhất là gần dòng nước.
- Không kéo người bị ngã đứng dậy ngay nếu họ đau cổ, lưng hoặc không cử động được chân tay; giữ nguyên tư thế và gọi hỗ trợ.
- Gọi nhân viên khu tham quan nếu đang ở khu có người quản lý; gọi cấp cứu 115 hoặc số khẩn cấp chung khi cần.
- Lạc đường thì đứng yên một chỗ dễ thấy, không đi tiếp vào rừng; bật định vị điện thoại, gọi người thân hoặc nơi lưu trú báo vị trí.
- Giữ ấm cho người bị nạn, nhất là khi ướt và trời lạnh — mất nhiệt nhanh ở cao nguyên là rủi ro thật.
- Sau khi ra khỏi rừng, đi khám nếu có va đập vùng đầu, dù lúc đó thấy bình thường.
Trước khi đi những điểm vắng, luôn báo cho ai đó biết bạn đi đâu, dự kiến mấy giờ về. Đó là việc nhỏ nhất mà có ích nhất khi có chuyện.
Túi đồ nhỏ cho chuyến đi rừng mùa mưa
Không cần trang bị như leo núi chuyên nghiệp. Một túi nhỏ với những thứ sau giúp xử lý phần lớn tình huống thường gặp:
- Băng dán cá nhân, gạc, băng cuộn, dung dịch sát khuẩn để xử lý trầy xước và vết vắt cắn.
- Áo giữ nhiệt mỏng hoặc áo khoác gió gấp gọn; cao nguyên lạnh nhanh khi trời đổ mưa.
- Đèn pin nhỏ hoặc đèn đội đầu, kể cả khi định về trước tối. Mây mù có thể làm trời tối sớm.
- Còi nhỏ để báo hiệu khi lạc nhau, tiếng còi đi xa hơn tiếng gọi.
- Túi nilon kín để giữ điện thoại, giấy tờ khô; sạc dự phòng.
- Nước uống và đồ ăn nhẹ đủ cho thêm vài giờ so với dự tính.
- Thuốc cá nhân mà bạn đang dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Túi nhỏ này nhẹ, đeo cả ngày không mệt, nhưng khi có chuyện thì khác biệt rất lớn. Người địa phương đi rừng thường mang theo ít nhất con dao nhỏ, cái bật lửa và áo mưa; khách đi chơi chỉ cần những thứ cơ bản ở trên.
Đọc tin cảnh báo thời tiết trước khi đi
Trước những chuyến đi thác, suối, đường rừng trong mùa mưa, dành vài phút xem tin dự báo thời tiết cho khu vực Lâm Đồng và Tây Nguyên. Chú ý các cụm từ như mưa to đến rất to, mưa lớn diện rộng, cảnh báo lũ quét và sạt lở đất ở vùng núi. Khi tin cảnh báo nhắc đến khu vực bạn định đến, hãy đổi lịch.
Dự báo cho cả tỉnh không cho biết chính xác chỗ bạn đứng có mưa hay không, nhưng cho biết xu hướng. Ngày có cảnh báo mưa lớn mà vẫn đi thác là chấp nhận rủi ro không cần thiết. Hỏi thêm người ở nơi lưu trú, nhân viên khu tham quan: họ biết mấy hôm nay suối thế nào, đường có sạt chỗ nào không.
Trong ngày, quan sát trời là kỹ năng tốt nhất. Mây đen dồn về từ phía đồi, gió đổi chiều đột ngột, nhiệt độ hạ nhanh, là dấu hiệu cơn mưa lớn sắp đến. Lúc đó, rời khu vực gần nước và chỗ trống trải trước khi mưa đổ, đừng đợi mưa rồi mới tính.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết nước suối sắp lên?
Dấu hiệu thường gặp là nước chuyển từ trong sang đục màu đất, mực nước dâng nhanh, cành lá trôi nhiều, tiếng nước phía thượng nguồn ầm hơn và trời phía đó tối sầm. Thấy một trong các dấu hiệu này thì rời bờ, lên chỗ cao, không băng qua suối.
Mùa mưa có nên đi thác ở Bảo Lộc không?
Đi được nếu chọn buổi sáng, ngày không có cảnh báo mưa lớn, mang giày đế bám và tuân thủ rào chắn. Tránh đi ngay sau những trận mưa rất to kéo dài, khi nước thác đục và lối đi trơn. Theo dõi thông báo của khu tham quan.
Bị vắt cắn khi đi rừng phải làm sao?
Không giật mạnh con vắt. Có thể dùng muối để nó tự nhả hoặc chờ nó rời ra, sau đó rửa sạch vết cắn bằng nước sạch và băng lại vì máu có thể chảy lâu hơn bình thường. Nếu vết cắn sưng đỏ, đau nhiều sau vài ngày thì đi khám.
Gặp giông khi đang ở trên núi thì làm gì?
Rời khỏi đỉnh và chỗ trống trải, xuống thấp và tìm nơi trú có mái che kiên cố. Không trú dưới cây đơn độc, không đứng cạnh cột kim loại, không giơ vật kim loại lên cao. Mùa mưa nên lên điểm cao buổi sáng và xuống trước trưa để tránh giông chiều.
Đi xe máy trên đường đất đỏ mùa mưa cần chú ý gì?
Giảm tốc từ xa, giữ ga đều, không phanh gấp, không đánh lái đột ngột, xuống dốc về số thấp. Đường lầy quá thì dắt bộ đoạn ngắn. Sau khi qua đoạn đất đỏ, chạy chậm thêm một lúc vì lốp còn dính bùn, độ bám giảm.