Lái ô tô qua đèo Bảo Lộc an toàn xoay quanh ba điều: khi lên dốc chọn số thấp đủ lực và không bám sát xe tải; khi đổ dốc dùng phanh động cơ là chính, phanh chân chỉ nhấp để điều chỉnh; và ở mọi khúc cua thì giảm tốc trước khi vào, giữ đúng làn, không vượt. Mùa mưa thêm một điều: sương mù và mặt đường trơn buộc bạn đi chậm hơn hẳn bình thường.
Bài này dành cho người lái xe con, xe gia đình qua đèo, đặc biệt người ít chạy đường núi. Những gì viết ở đây là nguyên tắc chung; mỗi mẫu xe có cách dùng số, chế độ lái riêng, nên đọc sách hướng dẫn của xe mình. Phần đèo là gì, nằm ở đâu, có ở bài giới thiệu đèo của mục này.
Hiểu vì sao đường đèo khác đường bằng
Trên đường bằng, phanh chân được dùng ngắt quãng và có thời gian nguội giữa các lần đạp. Trên con dốc dài như đèo Bảo Lộc, nếu chỉ dựa vào phanh chân để giữ tốc độ khi xuống, má phanh và đĩa phanh nóng dần lên, tới một lúc hiệu quả phanh giảm rõ rệt. Đây là nguyên nhân của nhiều sự cố đổ đèo: người lái đạp phanh mà xe không chậm lại như mong đợi.
Khi lên dốc, chuyện ngược lại: động cơ phải làm việc nặng liên tục, nhiệt độ máy tăng, xe chở nặng thì dễ đuối. Nếu để số quá cao, xe hụt hơi giữa dốc, người lái phải về số gấp ở khúc cua, rất mất an toàn.
Thêm vào đó là khúc cua liên tiếp, xe tải chậm, xe đối diện lấn làn ở cua gắt, sương mù, mưa. Không có thao tác nào khó, nhưng phải làm đúng liên tục trong suốt quãng đèo. Người lái mệt mỏi, mất tập trung chính là rủi ro lớn nhất.
Lên đèo: chọn số và giữ khoảng cách
Khi lên dốc, chọn số thấp vừa đủ để xe giữ được tốc độ đều mà động cơ không gào lên quá mức. Xe số sàn thì về số sớm, trước khi xe bắt đầu hụt lực, đừng đợi tới giữa khúc cua mới về. Xe số tự động thường tự xử lý, nhưng với xe chở nặng, nhiều xe cho phép chọn dải số thấp hoặc chế độ lái thủ công để tránh hộp số chuyển lên xuống liên tục.
Để ý đồng hồ nhiệt độ máy. Ngày nóng, xe chở đủ người và hành lý, bật điều hoà mạnh, leo dốc dài, nhiệt độ có thể lên cao. Thấy kim nhiệt độ vượt mức bình thường, giảm tải điều hoà, tìm chỗ an toàn dừng nghỉ cho máy hạ nhiệt. Không mở nắp két nước khi máy đang nóng.
Giữ khoảng cách với xe tải phía trước. Xe tải chở nặng leo đèo rất chậm và có thể phải dừng đột ngột; bám sát đuôi khiến bạn không nhìn thấy đường phía trước và không có chỗ xử lý. Khoảng cách xa cũng giúp tránh đá, sỏi rơi từ thùng xe tải.
Đổ đèo: phanh động cơ là chính
Khi xuống dốc, nguyên tắc là để động cơ ghìm tốc độ. Xe số sàn: về số thấp (thường là số 2 hoặc 3 tuỳ xe và độ dốc) trước khi bắt đầu đổ dốc, giữ chân ga nhả, để xe tự hãm. Xe số tự động: chuyển sang dải số thấp hoặc chế độ có phanh động cơ mà xe hỗ trợ — tuỳ hãng có thể là các ký hiệu khác nhau, xem sách hướng dẫn của xe. Xe điện, xe hybrid thường có chế độ tái sinh năng lượng mạnh giúp ghìm xe.
Phanh chân chỉ dùng để điều chỉnh: nhấp phanh dứt khoát rồi nhả, thay vì rà phanh liên tục suốt dốc. Nếu thấy phải đạp phanh liên tục mới giữ được tốc độ, nghĩa là số đang quá cao, cần về thấp hơn. Không về số N (mo) để thả trôi khi xuống dốc; xe mất hoàn toàn phanh động cơ và rất khó kiểm soát.
Dấu hiệu phanh quá nóng: mùi khét, khói nhẹ ở bánh xe, bàn đạp phanh mềm hơn, phải đạp sâu hơn mới ăn. Khi thấy những dấu hiệu này, giảm tốc bằng số thấp, tìm chỗ rộng an toàn để dừng và chờ phanh nguội. Không dội nước lạnh vào phanh đang nóng.
Vào cua trên đèo
Đèo Bảo Lộc có nhiều khúc cua gắt, có khúc khuất tầm nhìn. Những thói quen giúp qua cua an toàn:
- Giảm tốc trước khi vào cua, không phanh gấp giữa cua. Xe đang nghiêng theo cua mà phanh mạnh dễ mất bám.
- Giữ đúng làn của mình suốt khúc cua, không cắt cua lấn sang làn ngược chiều, dù thấy đường vắng.
- Ở cua khuất, bấm còi nhẹ báo hiệu ban ngày, chuyển đèn pha – cốt báo hiệu ban đêm, theo đúng quy định.
- Chú ý xe lớn ngược chiều ở cua gắt: xe tải, xe khách dài thường phải dùng gần hết bề rộng mặt đường để qua cua. Chậm lại, sát lề phải nhường.
- Cua tay áo (gấp gần như quay đầu) đi rất chậm, nhìn xa về phía lối ra của cua.
- Không dừng, đỗ xe ở khúc cua vì bất cứ lý do gì, trừ trường hợp hỏng xe bắt buộc.
Một mẹo hay: nhìn xa theo hướng cua, không nhìn chằm chằm vào mép đường ngay trước đầu xe. Mắt nhìn đâu, tay lái tự nhiên theo đó; nhìn xa giúp vào cua mượt và chủ động hơn.
Đi sau và vượt xe tải
Trên đèo, bạn sẽ đi sau xe tải nhiều lần. Đừng nóng ruột. Vượt trên đèo chỉ khi có đoạn thẳng đủ dài, nhìn rõ không có xe ngược chiều, vạch kẻ đường cho phép vượt, và xe tải phía trước không có ý định chuyển làn. Vạch liền giữa đường nghĩa là không được vượt; đèo có nhiều đoạn như vậy vì tầm nhìn hạn chế.
Khi vượt, dứt khoát và nhanh gọn, không lửng lơ đi song song với xe tải. Xe tải dài có điểm mù lớn ở bên phải và phía sau; tài xế có thể không thấy xe con của bạn. Sau khi vượt, đừng chen vào quá sát đầu xe tải, vì xe nặng cần quãng dài để phanh.
Khi đổ đèo mà xe tải phía sau bám sát, nếu có chỗ an toàn, cho xe tải vượt qua. Không đạp phanh "dằn mặt", không giảm tốc đột ngột. Xe tải chở nặng xuống dốc mà phanh gấp rất nguy hiểm cho cả hai bên.
Sương mù và mưa trên đèo
Mùa mưa, sương mù có thể dày đặc ở đoạn trên đèo. Bật đèn chiếu gần (đèn cốt) và đèn sương mù nếu xe có; không bật đèn pha vì ánh sáng bị sương hắt ngược làm chói mắt chính mình. Giảm tốc độ tới mức có thể dừng lại trong phạm vi mình nhìn thấy. Bám theo vạch kẻ mép đường bên phải làm chuẩn, không bám đèn hậu xe trước quá sát.
Kính xe dễ mờ hơi nước khi trời lạnh ẩm. Bật chế độ sấy kính, điều hoà chế độ làm khô, có thể hé kính một chút cho thông khí. Lau kính trước khi vào đèo; một tấm kính bám bụi gặp sương sẽ càng khó nhìn.
Khi mưa lớn, mặt đường có thể đọng nước, có đoạn đất đá từ taluy trôi xuống. Đi chậm hơn, giữ tay lái chắc, không phanh gấp. Nếu mưa quá to không nhìn thấy đường, tìm chỗ rộng an toàn ra khỏi làn xe chạy, bật đèn khẩn cấp và chờ mưa bớt — đừng dừng ngay giữa làn hay ở khúc cua.
Khi xe gặp sự cố giữa đèo
Hỏng xe trên đèo nguy hiểm hơn trên đường bằng vì tầm nhìn hạn chế và lề hẹp. Xử lý theo thứ tự:
- Nếu còn điều khiển được, đưa xe sát lề phải ở chỗ rộng nhất có thể, tránh khúc cua và chân vách đá.
- Bật đèn khẩn cấp ngay, kể cả ban ngày.
- Đặt biển hoặc vật cảnh báo phía sau xe ở khoảng cách đủ xa để xe sau kịp thấy, nhất là khi xe dừng gần khúc cua.
- Đưa mọi người ra khỏi xe, đứng ở phía an toàn ngoài làn đường, không đứng sau đuôi xe.
- Gọi cứu hộ hoặc dịch vụ hỗ trợ, báo rõ vị trí: đang ở đèo Bảo Lộc, lên hay xuống, gần mốc nào dễ nhận ra.
- Không tự sửa những hỏng hóc liên quan tới phanh, lái giữa đèo. Chờ người có chuyên môn.
Trước khi đi đường dài qua đèo, kiểm tra xe là việc tốn ít thời gian nhất mà có giá trị nhất: phanh, lốp, đèn, nước làm mát, gạt mưa. Một chiếc xe được bảo dưỡng tốt hiếm khi bỏ bạn giữa đèo.
Chuẩn bị người và xe trước khi vào đèo
Phần lớn sự cố trên đèo có mầm từ trước khi xe lăn bánh. Một danh sách ngắn để soát lại trước chuyến:
- Người lái ngủ đủ đêm trước, không uống rượu bia, không dùng thuốc gây buồn ngủ. Chuyến dài thì có người thứ hai biết lái để đổi tay.
- Áp suất lốp theo mức khuyến nghị khi chở đủ tải, thường ghi ở khung cửa xe hoặc sách hướng dẫn. Xe chở cả nhà và hành lý cần áp suất khác xe chạy một mình.
- Nước rửa kính và lưỡi gạt mưa còn tốt. Mùa mưa, kính bẩn gặp sương là mất tầm nhìn nhanh nhất.
- Hành lý trong xe được cố định, không để vật nặng ở kệ sau ghế hay dưới chân người lái; khi phanh trên dốc, đồ lăn tới phía trước rất nguy hiểm.
- Nhiên liệu đủ cho cả quãng đèo và một đoạn sau đó; không để đèn báo xăng sáng khi đang leo dốc.
- Ứng dụng bản đồ đã tải sẵn, điện thoại gắn giá đỡ cố định; không cầm điện thoại khi đang lái trên đèo.
Năm phút soát lại những thứ này ở chỗ nghỉ trước chân đèo thường đáng giá hơn mọi kỹ năng xử lý tình huống khi đã vào đèo.
Khi buộc phải qua đèo ban đêm
Lời khuyên chung là qua đèo ban ngày, nhưng không phải lúc nào cũng làm được. Ban đêm, đèo tối, nhiều đoạn không có đèn đường, xe tải đường dài chạy nhiều hơn để kịp chợ sáng. Mắt người lái phải liên tục thích nghi giữa bóng tối và đèn xe ngược chiều.
Dùng đèn pha ở đoạn vắng để thấy xa, nhưng chuyển sang đèn cốt ngay khi có xe ngược chiều hoặc khi đi sau xe khác, tránh làm chói mắt người lái kia. Khi bị chói từ đèn xe ngược chiều, nhìn chéo về phía mép đường bên phải, giảm tốc, đừng nhìn thẳng vào đèn. Ở khúc cua khuất, chuyển đèn pha – cốt để báo hiệu.
Mệt mỏi ban đêm đến âm thầm. Ngáp liên tục, mắt nặng, không nhớ đoạn đường vừa đi qua là những dấu hiệu phải dừng nghỉ ngay ở chỗ an toàn, dù chỉ còn ít cây số nữa là tới. Nếu tới chân đèo đã khuya và người mệt, ngủ lại ở vùng dưới rồi sáng hôm sau mới lên là quyết định đúng.
Câu hỏi thường gặp
Đổ đèo Bảo Lộc nên để số mấy?
Không có số chung cho mọi xe. Nguyên tắc là chọn số thấp đủ để động cơ ghìm xe mà không phải đạp phanh liên tục; với nhiều xe số sàn thường là số 2 hoặc 3. Xe số tự động chọn dải số thấp hoặc chế độ có phanh động cơ theo hướng dẫn của hãng.
Xe số tự động đổ đèo có cần làm gì đặc biệt không?
Có. Đừng để ở chế độ D bình thường rồi rà phanh suốt dốc. Chuyển sang dải số thấp hoặc chế độ chuyển số tay mà xe hỗ trợ để có phanh động cơ, phanh chân chỉ nhấp điều chỉnh. Mỗi hãng ký hiệu khác nhau, hãy đọc sách hướng dẫn của xe.
Làm sao biết phanh đang quá nóng khi đổ đèo?
Dấu hiệu thường gặp là mùi khét, khói nhẹ bốc lên từ bánh xe, bàn đạp phanh mềm hơn và phải đạp sâu hơn mới ăn. Khi đó về số thấp hơn, tìm chỗ rộng an toàn dừng lại cho phanh nguội, không dội nước lạnh vào phanh.
Gặp sương mù dày trên đèo Bảo Lộc phải làm sao?
Bật đèn cốt và đèn sương mù nếu có, không bật pha, giảm tốc tới mức dừng được trong tầm nhìn, bám vạch mép đường bên phải. Sấy kính chống mờ. Nếu không nhìn thấy đường, tìm chỗ rộng ra khỏi làn, bật đèn khẩn cấp và chờ.
Có được vượt xe tải trên đèo Bảo Lộc không?
Chỉ vượt ở đoạn vạch kẻ cho phép, đường thẳng đủ dài, nhìn rõ không có xe ngược chiều. Vạch liền giữa đường là cấm vượt. Khi vượt phải dứt khoát, không đi song song lâu cạnh xe tải và không chen sát đầu xe tải sau khi vượt.
Người hay say xe đi qua đèo nên ngồi đâu?
Ngồi ghế trước, nhìn xa về phía trước, mở hé kính cho thoáng, tránh đọc điện thoại. Ăn nhẹ trước khi đi, không để bụng đói hoặc quá no. Người lái nên vào cua mượt, không phanh, tăng tốc giật cục; đó là cách giúp người ngồi sau đỡ say nhất.