Đèo Bảo Lộc là đoạn quốc lộ 20 leo từ vùng đất thấp lên cao nguyên Di Linh – Bảo Lộc, nằm giữa vùng Đạ Huoai cũ phía dưới và Bảo Lộc phía trên. Con đèo thường được nhắc là dài khoảng mười cây số với nhiều khúc cua liên tiếp. Phần lớn đèo nằm ở phía các địa phương lân cận (Đạ Huoai, Bảo Lâm cũ); với người Bảo Lộc, đèo là con đường vào phố, là cửa ngõ đi TP.HCM.
Đèo được nhắc nhiều vì ba lẽ: gần như mọi xe từ TP.HCM lên Bảo Lộc, Đà Lạt bằng quốc lộ 20 đều phải qua; đường đèo đòi hỏi tay lái; và mùa mưa thường có sương mù, đôi khi sạt lở làm ách tắc giao thông. Bài này nói về con đèo như một phần địa lý và đời sống, còn cách lái xe cụ thể có bài riêng.
Đèo nằm ở đâu và vì sao có con đèo này
Bảo Lộc nằm trên cao nguyên, cao hơn hẳn vùng đất thấp phía nam và tây nam, nơi có các vùng Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Tân Phú cũ. Muốn đi từ vùng thấp lên, con đường phải vượt qua một sườn dốc lớn, và đèo Bảo Lộc chính là đoạn quốc lộ 20 men theo sườn ấy. Đường lượn theo thế núi để giảm độ dốc, nên mới có nhiều khúc cua liên tiếp.
Về hành chính, phần lớn con đèo không thuộc bốn phường của Bảo Lộc hiện nay. Đoạn dưới và giữa đèo nằm về phía các địa phương lân cận từng thuộc huyện Đạ Huoai, Bảo Lâm cũ, nay đã thành các xã mới. Đoạn trên đèo dẫn vào vùng ven Bảo Lộc. Trang không gán con đèo vào một phường cụ thể; ranh giới chi tiết thay đổi sau sáp nhập và nên kiểm theo văn bản chính thức nếu cần.
Tên đèo gắn với Bảo Lộc vì đây là con đường đưa người lên Bảo Lộc, nơi đô thị đầu tiên bạn gặp sau khi lên hết dốc. Cách gọi theo điểm đến như vậy khá phổ biến ở các con đèo miền núi Việt Nam.
Người đi đường đôi khi nhầm đèo Bảo Lộc với những đoạn dốc khác trên quốc lộ 20 giữa Bảo Lộc và Di Linh hay gần Đà Lạt. Khi nghe tin "đèo có sự cố", cần hỏi rõ là đoạn nào: đoạn đèo giữa Đạ Huoai cũ và Bảo Lộc, hay một đoạn dốc ở phía bắc phố. Sự nhầm lẫn này từng khiến không ít người đổi lịch không cần thiết, hoặc ngược lại, chủ quan đi vào đúng đoạn đang ách tắc.
Đặc điểm con đường
Những đặc điểm chung mà người lái xe và người ngồi xe đều cảm nhận khi qua đèo:
| Đặc điểm | Thể hiện ra sao | Ý nghĩa với người qua đèo |
|---|---|---|
| Nhiều khúc cua liên tiếp | Có những khúc cua gắt, khuất tầm nhìn | Không vượt ở khúc cua, giảm tốc trước khi vào cua |
| Độ dốc dài | Leo lên hoặc đổ xuống liên tục một quãng | Xe tải chạy rất chậm khi lên, phanh dễ nóng khi xuống |
| Lưu lượng xe tải lớn | Tuyến chở nông sản, hàng hoá giữa cao nguyên và TP.HCM | Hay phải đi sau xe tải chậm, dễ nóng ruột vượt ẩu |
| Rừng và vách taluy hai bên | Một bên vách núi, một bên vực hoặc sườn dốc | Mùa mưa có nguy cơ đất đá rơi, sạt taluy |
| Thời tiết thay đổi theo độ cao | Chân đèo nắng nóng, đỉnh đèo mát, có sương | Sương mù có thể xuất hiện đột ngột ở đoạn trên |
Chiều dài, số khúc cua, độ cao chính xác thay đổi theo cách tính và theo các lần nâng cấp đường. Trang chỉ ghi "khoảng mười cây số" như con số thường được nhắc, không dùng làm số liệu kỹ thuật.
Con đèo trong đời sống người Bảo Lộc
Với người Bảo Lộc, đèo không phải điểm du lịch mà là một phần cuộc sống. Học sinh xuống TP.HCM học đại học, người đi làm xa về quê, người bệnh chuyển viện, xe chở trà, cà phê, sầu riêng, rau củ xuống chợ đầu mối — tất cả đều qua đèo. Những ngày đèo tắc vì sạt lở hay tai nạn, cả phố cảm nhận được: hàng hoá chậm, người lỡ hẹn, tin tức lan nhanh trong các nhóm chat.
Người lớn tuổi ở Bảo Lộc có nhiều câu chuyện về đèo thời trước, khi đường hẹp hơn, xe cũ hơn, đi lại vất vả hơn bây giờ nhiều. Đèo đã qua nhiều lần nâng cấp, mở rộng, làm lại mặt đường, gia cố taluy. Những câu chuyện ấy cho thấy vì sao người địa phương vẫn rất thận trọng với đèo dù đường đã tốt hơn.
Cũng vì đèo là "huyết mạch", nên mỗi thông tin về cao tốc nối Bảo Lộc với vùng thấp đều được người địa phương theo dõi sát. Một con đường mới không qua những khúc cua cũ sẽ thay đổi cách cả vùng đi lại, buôn bán.
Mùa mưa trên đèo: sương mù, mặt đường trơn, đất đá
Mùa mưa, khoảng từ tháng 5 tới tháng 10, 11, là thời gian đèo Bảo Lộc khó đi nhất. Sương mù thường xuất hiện ở đoạn trên đèo, nhất là sáng sớm, chiều tối và sau những cơn mưa, có lúc dày đến mức chỉ thấy được vài chục mét. Mặt đường ướt, có chỗ đọng nước, có chỗ đất từ taluy trôi xuống làm trơn.
Mưa lớn kéo dài làm đất trên các sườn dốc no nước, dẫn tới nguy cơ sạt taluy, đá rơi. Trong quá khứ, đèo Bảo Lộc đã có những lần sạt lở phải phân luồng hoặc hạn chế lưu thông để khắc phục. Trang không liệt kê từng vụ vì không có danh sách đầy đủ, nhưng điều cần biết là: sau những đợt mưa lớn liên tục, nguy cơ này có thật.
Những ngày như vậy, nếu có thể dời chuyến đi, hãy dời. Nếu buộc phải đi, chọn giờ ban ngày, theo dõi tin, đi chậm, chú ý các biển báo tạm và hướng dẫn của lực lượng chức năng tại hiện trường. Không dừng xe ở chân vách taluy để nghỉ hay chụp ảnh trong ngày mưa.
Theo dõi tình hình đèo trước khi đi
Không có một nguồn duy nhất cho mọi thông tin về đèo. Người đi tuyến này thường kết hợp nhiều cách:
- Tin dự báo thời tiết cho Lâm Đồng và khu vực, nhất là cảnh báo mưa lớn, sạt lở đất ở vùng núi.
- Thông báo chính thức của cơ quan quản lý đường bộ, chính quyền địa phương và lực lượng cảnh sát giao thông khi có phân luồng, hạn chế lưu thông.
- Báo chí địa phương và báo chí lớn đưa tin khi có sự cố lớn trên đèo.
- Hỏi nhà xe, người quen ở Bảo Lộc hoặc vùng Đạ Huoai: họ thường biết rất nhanh đèo có kẹt không.
- Ứng dụng bản đồ có thông tin giao thông thời gian thực, dùng để tham khảo mức độ kẹt.
Thông tin trên mạng xã hội lan rất nhanh nhưng không phải lúc nào cũng chính xác hay cập nhật. Khi thấy tin "đèo sạt", "đèo tắc", hãy đối chiếu với nguồn chính thức hoặc người đang ở gần đó trước khi đổi kế hoạch lớn.
Cảnh trên đèo và chuyện dừng xe ngắm
Ngồi trên xe qua đèo, nhất là người không phải lái, sẽ thấy cảnh đẹp: rừng xanh phủ các sườn núi, thung lũng phía dưới, mây vắt ngang lưng chừng đồi vào những sáng mùa mưa. Khi trời trong, nhìn xuống có thể thấy vùng đất thấp trải rộng phía nam. Đây là khoảnh khắc nhiều người nhận ra mình vừa "lên cao nguyên".
Dù vậy, đèo là đường giao thông, không phải điểm ngắm cảnh. Dừng xe trên đèo chỉ ở những chỗ có không gian rộng, an toàn, không ở khúc cua, không dưới chân vách đá, không chắn tầm nhìn của xe khác. Nhiều đoạn đèo hẹp, không có lề rộng; dừng ở đó là tự đặt mình vào nguy cơ bị xe tải đâm từ phía sau.
Muốn ngắm cảnh đồi núi Bảo Lộc cho trọn, hãy đợi lên hết đèo, vào phố rồi đi tới các điểm cao như núi Đại Bình hay đồi chè ven phố. Ở đó bạn có thể đứng lâu, chụp ảnh thong thả, không phải lo xe tải phía sau.
Hai đầu con đèo: vùng đất thấp và cao nguyên
Đứng ở chân đèo phía Đạ Huoai cũ, bạn ở trong một vùng đất thấp nóng ẩm, rừng rậm, vườn điều, cây ăn trái, sầu riêng. Khu rừng Madagui nằm ở vùng này, là nơi nhiều người dừng chân trên đường. Chỉ sau khoảng thời gian qua đèo, bạn đã lên tới vùng cao nguyên với đồi chè, cà phê, không khí mát và ẩm hẳn. Sự đổi khác nhanh như vậy khiến con đèo giống một cánh cửa ngăn hai vùng khí hậu.
Người ngồi xe thường cảm được điều này qua cơ thể trước khi nhìn thấy: tai ù nhẹ khi lên cao, da thấy mát, cửa kính xe mờ hơi nước nếu bật điều hoà lạnh. Người đi xe máy thì cảm rõ nhất: chân đèo còn đổ mồ hôi, đỉnh đèo đã phải kéo khoá áo khoác. Mùa mưa, sự chênh lệch này còn đi kèm sương mù, vì không khí ẩm từ vùng thấp bốc lên gặp lạnh ở sườn núi.
Hiểu sự chuyển tiếp ấy giúp người đi đường chuẩn bị đúng: mang theo áo khoác dù xuất phát từ TP.HCM trời nóng, để áo mưa ở chỗ dễ lấy, và biết rằng thời tiết ở chân đèo không nói gì nhiều về thời tiết ở đỉnh đèo.
Con đường của trà, cà phê và rau củ
Mỗi ngày, rất nhiều xe tải chở hàng nông sản từ cao nguyên xuống vùng thấp qua đèo Bảo Lộc: trà, cà phê, sầu riêng, bơ, rau củ từ vùng Đà Lạt, Đơn Dương, Đức Trọng đi chợ đầu mối TP.HCM và các tỉnh. Chiều ngược lại là vật tư nông nghiệp, hàng tiêu dùng, vật liệu xây dựng lên cao nguyên. Con đèo vì vậy không chỉ chở người mà chở cả nền kinh tế của một vùng.
Điều đó giải thích vì sao đèo luôn có nhiều xe tải, và vì sao các xe này thường chạy cả đêm để kịp giờ chợ sáng. Với người lái xe con, hiểu nhịp ấy giúp tránh bực bội: đi sau một xe tải chở nặng leo đèo chậm là chuyện bình thường của tuyến đường này, không phải sự cố.
Mùa thu hoạch cao điểm, như mùa sầu riêng hay mùa cà phê, lượng xe chở hàng tăng lên rõ. Những ngày đèo gặp sự cố, tác động lan ra cả chuỗi: hàng tới chợ chậm, giá có thể dao động, người làm vườn lo lắng. Người dân Bảo Lộc vì thế quan tâm tới đèo như quan tâm tới thời tiết.
Câu hỏi thường gặp
Đèo Bảo Lộc dài bao nhiêu km?
Con đèo thường được nhắc là dài khoảng mười cây số, với nhiều khúc cua liên tiếp. Con số chính xác thay đổi theo cách tính điểm đầu, điểm cuối và qua các lần nâng cấp đường, nên trang chỉ ghi khoảng, không dùng làm số liệu kỹ thuật.
Đèo Bảo Lộc thuộc phường nào của Bảo Lộc?
Phần lớn con đèo nằm ở phía các địa phương lân cận như Đạ Huoai, Bảo Lâm cũ, không thuộc trọn một phường nào của Bảo Lộc. Đoạn trên đèo dẫn vào vùng ven Bảo Lộc. Nếu cần ranh giới chính xác, hãy kiểm văn bản chính thức về địa giới sau sáp nhập.
Mùa nào đèo Bảo Lộc nguy hiểm nhất?
Mùa mưa, khoảng tháng 5 tới tháng 10, 11, là lúc đèo khó đi nhất vì sương mù, mặt đường trơn và nguy cơ sạt taluy sau mưa lớn kéo dài. Mùa khô đèo dễ đi hơn nhưng vẫn cần cẩn thận với xe tải và khúc cua gắt.
Làm sao biết đèo Bảo Lộc có bị sạt lở hay kẹt xe không?
Theo dõi tin thời tiết và cảnh báo mưa lớn, thông báo chính thức của cơ quan quản lý đường bộ và chính quyền địa phương, báo chí, hỏi nhà xe hoặc người quen ở Bảo Lộc. Ứng dụng bản đồ có thông tin giao thông giúp tham khảo mức độ kẹt.
Có nên dừng xe trên đèo Bảo Lộc để chụp ảnh?
Chỉ dừng ở chỗ rộng, an toàn, không ở khúc cua và không dưới chân vách đá. Nhiều đoạn đèo hẹp, dừng xe dễ bị xe tải đâm từ phía sau. Tốt hơn là lên hết đèo rồi tới các điểm cao trong vùng Bảo Lộc để ngắm cảnh thong thả.