Sương mù ở Bảo Lộc xuất hiện nhiều nhất vào sáng sớm, dày nhất ở các thung lũng, quanh hồ và trên những đoạn đường thấp, thường gặp vào cuối mùa mưa và trong mùa khô khi đêm trời quang, lặng gió. Ngoài sương mù kiểu này, mùa mưa còn có mây mù — mây thấp phủ xuống phố và đầu đèo — có thể kéo dài cả ngày. Sương thường tan khi nắng lên, khoảng giữa buổi sáng; mây mù thì tan khi mưa dứt hoặc gió đổi.
Với người làm vườn, sương là chuyện thường ngày; với người lái xe, sương là thứ cần tôn trọng; với khách đi chơi, sương là cảnh đẹp đáng dậy sớm. Bài này giải thích vì sao có sương, phân biệt các kiểu sương mù, và đưa ra kinh nghiệm sống chung với sương ở phố núi.
Sương mù hình thành thế nào
Không khí luôn chứa hơi nước ở dạng vô hình. Lượng hơi nước tối đa mà không khí giữ được phụ thuộc vào nhiệt độ: không khí càng lạnh giữ được càng ít. Khi không khí lạnh dần đến một mức gọi là điểm sương, hơi nước bắt đầu ngưng tụ thành những giọt nước li ti lơ lửng. Ở trên cao, ta gọi đó là mây; sát mặt đất, ta gọi là sương mù.
Ở Bảo Lộc, hai cách làm không khí lạnh tới điểm sương phổ biến nhất là: mặt đất toả nhiệt vào ban đêm, và không khí ẩm bị đẩy lên cao theo sườn dốc. Cách thứ nhất tạo ra sương mù buổi sáng ở thung lũng; cách thứ hai tạo ra mây mù trên đầu đèo và phố trong mùa mưa.
Độ ẩm cao của Bảo Lộc là điều kiện thuận lợi cho cả hai. Không khí ở đây thường đã gần bão hoà hơi nước, nên chỉ cần lạnh đi một chút là sương xuất hiện. Đó là lý do Bảo Lộc có nhiều buổi sáng sương hơn các vùng thấp khô hơn.
Các kiểu sương mù người Bảo Lộc hay gặp
Sương mù thung lũng buổi sáng. Những đêm trời quang, lặng gió, mặt đất toả nhiệt mạnh, lớp không khí sát đất lạnh đi. Không khí lạnh nặng hơn nên chảy xuống tụ ở các thung lũng, quanh hồ, suối. Sáng ra, thung lũng phủ một lớp sương trắng như biển, đỉnh đồi chè nhô lên trên — cảnh nhiều người dậy sớm để ngắm.
Mây mù trên đầu đèo và phố. Trong mùa mưa, mây hình thành khi không khí ẩm leo dốc có thể nằm rất thấp, chạm xuống đường đèo và phố. Người đi trong đó thấy như đi trong sương, tầm nhìn có khi chỉ vài chục mét. Kiểu này có thể kéo dài cả ngày khi gió mùa đều.
Sương sau mưa. Sau một trận mưa chiều, mặt đất ẩm bốc hơi, gặp không khí mát buổi tối lại ngưng tụ thành sương mỏng, nhất là ở các khu vườn, ven hồ. Sương này thường mỏng, tan khi đêm khuya có gió.
Sương trên mặt hồ. Mặt nước ấm hơn không khí lạnh buổi sáng sớm, hơi nước bốc lên rồi ngưng tụ ngay trên mặt hồ, tạo thành những làn khói trắng lơ lửng. Hiện tượng này dễ thấy ở các hồ trong phố vào những sáng mùa khô.
Khi nào sương dày nhất trong năm
Sương mù thung lũng buổi sáng dày và đẹp nhất thường vào cuối mùa mưa và đầu mùa khô, khoảng tháng 10 đến tháng 1. Lúc này đất còn ẩm sau mùa mưa dài, đêm bắt đầu trời quang, nhiệt độ hạ sâu, gió nhẹ — đủ điều kiện để sương tụ thành lớp dày. Giữa mùa khô vẫn có sương sáng, nhưng thường mỏng hơn vì không khí đã khô bớt.
Mây mù trên phố và đèo thì gắn với mùa mưa, nhiều nhất ở các tháng giữa mùa. Có những ngày mây phủ suốt từ sáng tới chiều, phố chìm trong một màu trắng xám. Kiểu này không có giờ giấc cố định như sương thung lũng.
Trong ngày, sương thung lũng thường dày nhất khoảng rạng sáng, ngay trước và sau khi mặt trời mọc, rồi tan dần khi nắng chiếu xuống thung lũng. Tuỳ địa hình và độ dày, sương có thể tan sau chừng một đến vài giờ. Ở những khe sâu ít nắng, sương có thể nán lại lâu hơn.
Lái xe trong sương: những điều cần làm
Sương mù là một trong những nguyên nhân làm giảm tầm nhìn nguy hiểm nhất ở vùng cao. Khi đi trong sương, nguyên tắc đầu tiên là giảm tốc độ đủ để dừng kịp trong phạm vi bạn nhìn thấy. Nếu chỉ thấy rõ ba chục mét phía trước, tốc độ phải chậm tương ứng — chậm hơn nhiều so với ngày trời quang.
Bật đèn chiếu gần và đèn sương mù nếu xe có; không bật đèn pha xa vì ánh sáng phản xạ ngược lại từ các giọt sương làm loá mắt. Giữ khoảng cách lớn với xe phía trước, không vượt khi không nhìn rõ đường. Xe máy nên mặc áo màu sáng hoặc có phản quang để xe khác dễ thấy.
Trên đường đèo, khi mây mù quá dày, cách an toàn nhất là dừng ở nơi rộng, an toàn, bật đèn khẩn cấp và chờ mây tan bớt. Không dừng ở khúc cua, giữa làn đường. Phần lái xe qua đèo Bảo Lộc chi tiết hơn thuộc mục đi lại của trang.
Sương và cây trồng: lợi và hại
Với chè, sương và độ ẩm cao là bạn: búp chè non mềm, lá giữ nước tốt, hương vị được nhiều người cho là đậm hơn ở những vùng nhiều sương. Đây là một trong những lý do cây chè hợp với cao nguyên Bảo Lộc.
Nhưng sương kéo dài cũng có mặt trái. Lá và quả ướt lâu tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển trên cà phê, sầu riêng, cây ăn quả. Người làm vườn phải tỉa cành cho thông thoáng để cây mau khô sau sương, và theo dõi các dấu hiệu bệnh sớm trong những tuần sương nhiều.
Một điểm khác cần biết: sương mù khác sương muối. Sương muối — lớp băng mỏng đóng trên lá khi nhiệt độ sát mặt đất xuống dưới 0°C — gây hại nặng cho cây ở những vùng cao, lạnh hơn. Ở độ cao của phố Bảo Lộc, sương muối không phải hiện tượng thường gặp; nếu xảy ra ở một vùng trũng nào đó trong đêm rất lạnh, đó là trường hợp hiếm và cần quan sát tại chỗ.
Ngắm sương: chỗ nào, lúc nào
Không cần đi xa để thấy sương ở Bảo Lộc. Những buổi sáng mùa khô trời quang, chỉ cần lên một đồi chè cao trong phố hoặc ra ven các hồ, bạn có thể thấy sương phủ trên thung lũng và mặt nước. Thời điểm đẹp nhất là trong khoảng nửa giờ trước và sau khi mặt trời mọc, khi nắng đầu tiên chiếu xiên qua lớp sương.
Muốn ngắm sương, nên dậy sớm, mặc ấm vì sáng sớm khá lạnh, và mang đèn pin nếu đi đường vườn lúc trời còn tối. Đồi chè, vườn cà phê phần lớn là đất tư nhân; muốn vào nên xin phép chủ vườn, không giẫm lên luống chè, không bẻ cành.
Những địa điểm ngắm cảnh cụ thể quanh Bảo Lộc được giới thiệu ở mục điểm đến của trang. Ở đây chỉ nhắc một nguyên tắc: sương đẹp nhất ở chỗ thấp nhìn từ chỗ cao. Hãy tìm một điểm đứng trên đồi, nhìn xuống thung lũng hoặc hồ.
Sương trong đời sống người phố núi
Với người Bảo Lộc, sương là một phần của buổi sáng. Người đi chợ sớm khoác áo len, đội mũ; người hái chè đi giữa hàng chè ướt sương, áo quần ướt tới đầu gối; học sinh đi học trong làn sương, đèn xe bật sáng giữa ban ngày. Mùi đất ẩm, mùi chè, mùi khói bếp quyện trong sương là những ký ức nhiều người đi xa nhớ nhất.
Sương cũng ảnh hưởng tới sinh hoạt: quần áo phơi qua đêm bị ẩm lại, xe để ngoài trời phủ đầy hơi nước, kính nhà mờ. Người địa phương quen phơi đồ trong nhà hoặc dưới mái hiên, lau yên xe trước khi đi, và đợi sương tan mới mở cửa sổ cho phòng khỏi ẩm.
Người mới chuyển về đôi khi lo sương ảnh hưởng tới sức khoẻ. Sương mù tự nhiên chỉ là hơi nước, nhưng buổi sáng lạnh ẩm có thể làm người có bệnh hô hấp, xương khớp thấy khó chịu. Mặc đủ ấm, che mũi miệng khi chạy xe sáng sớm là đủ cho phần đông; ai có triệu chứng kéo dài nên gặp bác sĩ.
Chụp ảnh sương: vài kinh nghiệm
Sương sớm là một trong những cảnh đẹp nhất của Bảo Lộc, và không cần máy ảnh đắt tiền để chụp. Điều quan trọng nhất là thời điểm: đến nơi trước khi mặt trời mọc để kịp thấy sương dày, rồi chờ khoảnh khắc nắng đầu tiên chiếu xiên qua lớp sương, tạo những vệt sáng. Khoảnh khắc này chỉ kéo dài ít phút.
Hướng chụp ngược sáng nhẹ, khi mặt trời ở phía trước lệch sang một bên, thường cho ảnh sương có chiều sâu. Đặt một vật thể sẫm màu làm tiền cảnh — một cây che bóng, một hàng chè, một mái nhà — giúp lớp sương phía sau nổi lên. Điện thoại nên khoá nét và giảm độ sáng một chút để sương không bị trắng xoá mất chi tiết.
Hãy giữ ống kính khô: hơi nước ngưng tụ trên ống kính khi bạn mang máy từ nơi ấm ra ngoài trời lạnh. Mang khăn mềm để lau, và để máy làm quen với nhiệt độ ngoài trời vài phút. Cuối cùng, khi chụp trên đất vườn tư nhân, xin phép chủ vườn và đừng giẫm lên luống chè ướt sương.
Đi bộ, chạy bộ buổi sáng trong sương
Nhiều người Bảo Lộc có thói quen đi bộ, chạy bộ buổi sáng quanh các hồ trong phố hay trên các con đường dọc đồi chè. Sương sớm làm buổi tập dễ chịu, mát mẻ, nhưng cũng có vài điều cần để ý. Đầu tiên là tầm nhìn: trong sương dày, người lái xe khó thấy người đi bộ, nhất là ở những đoạn đường không có vỉa hè. Mặc áo màu sáng, có dải phản quang, và đi ngược chiều xe chạy để thấy xe từ xa.
Thứ hai là mặt đường: sương làm mặt đường, bậc thang, đá lát ven hồ ẩm và trơn, nhất là chỗ có rêu. Giày có đế bám tốt giúp tránh trượt ngã. Thứ ba là nhiệt độ: sáng sớm mùa khô khá lạnh, khởi động kỹ trước khi chạy, mặc nhiều lớp mỏng để cởi bớt khi người đã ấm.
Người lớn tuổi hoặc có bệnh tim mạch, hô hấp nên hỏi ý kiến bác sĩ về việc tập thể dục trong không khí lạnh ẩm buổi sáng sớm, và có thể chọn đi muộn hơn một chút khi sương đã tan, trời ấm hơn.
Câu hỏi thường gặp
Sương mù ở Bảo Lộc thường tan lúc mấy giờ?
Sương thung lũng buổi sáng thường tan dần khi nắng chiếu xuống, sau mặt trời mọc khoảng một đến vài giờ, tuỳ độ dày và địa hình. Mây mù trong mùa mưa thì không theo giờ cố định, có thể kéo dài cả ngày khi gió mùa đều.
Tháng nào ở Bảo Lộc có nhiều sương nhất?
Sương mù thung lũng buổi sáng thường dày và đẹp nhất vào cuối mùa mưa và đầu mùa khô, khoảng tháng 10 đến tháng 1. Mây mù phủ phố và đèo thì gắn với các tháng giữa mùa mưa.
Sương mù và mây mù khác nhau thế nào?
Về bản chất cả hai đều là giọt nước li ti lơ lửng. Sương mù thung lũng hình thành sát mặt đất khi đêm toả nhiệt làm không khí lạnh đi. Mây mù là mây thấp hình thành khi không khí ẩm leo dốc, có thể phủ xuống đường đèo và phố. Mây mù thường kéo dài và gắn với mưa.
Bảo Lộc có sương muối không?
Ở độ cao của phố Bảo Lộc, sương muối không phải hiện tượng thường gặp như ở những vùng cao, lạnh hơn. Nếu có, thường chỉ ở vùng trũng trong đêm rất lạnh và hiếm. Người làm vườn nên theo dõi dự báo khi có đợt không khí lạnh mạnh.
Đi xe máy trong sương sáng sớm cần chuẩn bị gì?
Mặc áo ấm, áo màu sáng hoặc có phản quang, đeo khẩu trang và kính để tránh hơi nước bám mắt, bật đèn chiếu gần, đi chậm và giữ khoảng cách. Nếu sương quá dày trên đường đèo, nên dừng ở chỗ an toàn chờ tan bớt.
Sương có làm chè Bảo Lộc ngon hơn không?
Nhiều người làm chè cho rằng độ ẩm cao và sương sớm giúp búp chè mềm, giữ hương tốt. Đây là kinh nghiệm phổ biến trong nghề, còn mức ảnh hưởng cụ thể tới chất lượng trà phụ thuộc thêm vào giống, kỹ thuật hái và chế biến.